Άγιος Αναστάσιος ο Σιναΐτης: Ερωταποκρίσεις. 2η. Ποιοι είναι οι αληθινοί προσκυνητές, οι οποίοι λατρεύουν τον Πατέρα πνευματικά και αληθινά;
Μπορείτε να διαβάσετε και υπόλοιπα κεφάλαια του βιβλίου εδώ: Άγιος Αναστάσιος ο Σιναΐτης. Ερωταποκρίσεις.
ΕΡΩΤΗΣΗ 2η: Ποιοι είναι οι αληθινοί προσκυνητές, οι οποίοι λατρεύουν τον Πατέρα πνευματικά και αληθινά; (βλ. Ιω. 4, 23)
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Θα εξηγήσω αυτό το ρητό [Ἔρχεται ὥρα, καὶ νῦν ἐστίν, ὅτε οἱ ἀληθινοὶ προσκυνηταὶ προσκυνήσουσι τῷ Πατρὶ ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ (Ιω. 4, 23)], όσο είναι δυνατόν με κάποια σαφήνεια από τη συζήτηση κάποιου οσίου ανθρώπου.
Κάποτε κάποιος πήγε σε έναν αναχωρητή ησυχαστή και του είπε· Απορώ, πάτερ, πως αντέχεις να ζεις έτσι χωρισμένος από την αγία Εκκλησία και απέχοντας από τις ιερές συναθροίσεις.
Απαντώντας σ’ αυτόν ο δούλος του Θεού είπε· Όλες οι συναθροίσεις και οι λειτουργίες και οι γιορτές, άνθρωπε μου, γίνονται για να καθαριστεί ο άνθρωπος από τις αμαρτίες του και να κατοικήσει μέσα του ο Θεός, όπως είναι γραμμένο· «θα κατοικήσω μέσα σ’ αυτούς και θα περπατήσω» (Λευιτ. 26, 12. Β΄. Κορ. 6, 16), και, «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας μου και θα μείνουμε σ’ αυτόν» (Ιω. 14, 23).
Όταν λοιπόν ο άνθρωπος γίνει έμψυχος ναός του Θεού, τότε η ψυχή που έχει μέσα της τον Θεό αποβάλλει κάθε πόθο για τις κτιστές εκκλησίες και τις ανθρώπινες συναθροίσεις και γιορτές. Γιατί έχει μέσα του τον Πατέρα, και τον Υιό αρχιερέα, και το Πνεύμα, την αληθινή φωτιά, έχει μέσα του την αληθινή θυσία στον Θεό, το ταπεινωμένο πνεύμα, έχει μέσα του το θυσιαστήριο και το εξιλαστήριο των αμαρτιών του, που είναι τα πνευματικά δάκρυα, έχει μέσα του τη βασιλεία των ουρανών και την άνω Ιερουσαλήμ.
Γιατί λέει· «Η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται μέσα μας» (Λουκά 17, 21). Και επομένως, σαν πνευματικός, με τα πνευματικά μάτια προσφέρει θυσίες πνευματικές· γιατί λέει· «Ο Θεός είναι πνεύμα, και αυτοί που τον λατρεύουν πρέπει να τον λατρεύουν πνευματικά και αληθινά» (Ιω. 4, 24), γιατί όλα αυτά που βλέπονται είναι πρόσκαιρα, όπως λέει ο Παύλος, είτε είναι θυσίες, είτε προσφορές, ενώ εκείνα που δεν βλέπονται είναι αιώνια, και τέτοια είναι τα πνευματικά και αληθινά μέσα στην καρδιά του ανθρώπου που φέρει μέσα του τον Θεό, «Τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και δεν συνέλαβε ο νους του ανθρώπου» (Α΄ Κορ. 2, 9), που δεν είναι ευπειθής.
Αυτά είναι εκείνα που ετοίμασε και φανέρωσε σε μας ο Θεός μέσω του Πνεύματος του που κατοικεί μέσα μας. Γιατί εμείς δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά αυτό που στέλνεται από τον Θεό, για να δούμε αυτά που μας χάρισε ο Θεός και που κηρύττουμε, τα οποία αυτός που αξιώθηκε να τα αποκτήσει και θεώθηκε με την εγκατάσταση του Θεού μέσα του, αυτός λατρεύει τον Θεό μέσα του, και λειτουργεί βλέποντας τον ναό του σώματος του που είναι θυσιαστήριο του Θεού, στο οποίο βλέπει να κατοικεί όλο το πλήρωμα της αγίας Τριάδας.
Έτσι λοιπόν η ησυχία έγινε η πιο μεγάλη από όλες τις αρετές, επειδή είναι αιτία της θεογνωσίας, σύμφωνα με εκείνον που λέει· «Ελευθερωθείτε από κάθε περισπασμό και μάθετε ότι εγώ είμαι ο Θεός» (Ψαλμ. 45, 11). Γι’ αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Κύριος, διδάσκοντας πάλι τον τρόπο της ησυχίας και υποδηλώνοντας τους καρπούς της στον εραστή της, λέει· «Αλλά συ, όταν προσεύχεσαι, πήγαινε στο πιο απόμερο δωμάτιο σου, και αφού κλείσεις την πόρτα σου, προσευχήσου στον Πατέρα σου που βρίσκεται εκεί στο κρυφό μέρος, και ο Πατέρας σου που βλέπει τι γίνεται στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά» (Ματθ. 6, 6). Γι’ αυτό και μέσω του Ησαΐα λέει· «Σε ποιον να στρέψω το βλέμμα μου, αν όχι στον ταπεινό και ήσυχο, και σ’ αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;» (Ησ. 66, 2).
Από παράδειγμα της Λαυσαϊκής ιστορίας του Παλλαδίου.
Ζούσε κάποιος Ουάλης, ως προς την καταγωγή Παλαιστίνιος, αλλά ως προς την προαίρεση Κορίνθιος, αλαζονικός στην ψυχή γιατί ο Απόστολος γράφοντας στους Κορινθίους λέει· «Και σεις είστε φουσκωμένοι από υπερηφάνεια» (Α΄ Κορ. 5, 2). Ο Ουάλης λοιπόν φουσκωμένος από μεγάλη κενοδοξία, καταφρόνησε και τα ίδια τα μυστήρια του Χριστού. Γιατί ο δαίμονας της υπεροψίας μετασχημάτισε τον εαυτό του ως τον Σωτήρα Χριστό.
Ο Ουάλης λοιπόν βλέποντάς τον, τον προσκύνησε, και κυριευμένος από φρενοβλάβεια, πήγε στην Εκκλησία, και καθώς ήταν συγκεντρωμένη όλη η χριστιανική αδελφότητα είπε· Εγώ δεν έχω ανάγκη από κοινωνία, γιατί σήμερα είδα τον Χριστό. Τότε οι άγιοι πατέρες, αφού τον έδεσαν και τον έκλεισαν στα σίδερα για ένα χρόνο, τον ελευθέρωσαν, αφού με τις προσευχές και την κάθε είδους αδιαφορία δάμασαν την οίηση του, επειδή ήταν άπειρος.
Του αγίου Βασιλείου, από την ερμηνεία του στον Ησαΐα.
Αυτοί που έχουν απερίσπαστο και καθαρό τον νου τους, εμπνεόμενοι από κάποια απερίγραπτη δύναμη, αισθάνονται κατά κάποιον τρόπο να ακούγεται μέσα τους ο Λόγος του Θεού.
Του Διαδόχου Φωτικής, από τα Ασκητικά του κεφάλαια.
Δεν μπορεί κανείς να φτάσει στον φόβο του Θεού, εάν δεν απαλλαγεί από όλες τις βιωτικές φροντίδες. Γιατί, όταν ο νους φτάσει σε ησυχία και μεγάλη αμεριμνησία, τότε τον ενοχλεί πολύ ο φόβος του Θεού, καθαρίζοντας τον με πολλή συναίσθηση από κάθε γήινη προσπάθεια.
Του Ισιδώρου, από τα Ασκητικά του κεφάλαια.
Σε μένα τη μέτρια γνώση μου την έδωσε η αναχώρηση στην απομόνωση. Γιατί αυτός που περιφέρεται μέσα στους θορύβους και θέλει να γνωρίσει τα ουράνια πράγματα, λησμονεί ότι ο σπόρος που σπέρνεται μέσα σε αγκάθια συμπνίγεται από αυτά, και αυτός που δεν απαλλάσσεται από αυτά, δεν μπορεί να γνωρίσει τον Θεό.
Του Κυρίλλου, από επιστολή του προς τον Ιουλιανό.
Εμείς τελώντας νοερή και πνευματική λατρεία, διαταχτήκαμε να προσφέρουμε ως άρωμα πνευματικής ευωδίας κάθε μορφή επιείκειας, πίστη, ελπίδα, αγάπη, δικαιοσύνη, εγκράτεια, ακατάπαυστες δοξολογίες. Γιατί η θυσία αυτή είναι άυλη, τέτοια που ταιριάζει στον άυλο και καθαρό Θεό, και αφιέρωμα νοερής ευκοσμίας αποτελούν οι τρόποι της αληθινής ευζωίας, γιατί ο Χριστιανός γενικά είναι φίλος της ηρεμίας και της ησυχίας.
Του Χρυσοστόμου, στους Αναβαθμούς.
Έτσι και όταν κατοικούμε μέσα σε πόλεις και θορύβους, είναι δυνατόν να απομονωθούμε, όταν αποφεύγουμε τις διεφθαρμένες συνάξεις και ησυχάζουμε. Γιατί εκείνος που μπορεί να διορθώσει και άλλους, ας συναναστρέφεται εκείνους που πρόκειται να δεχτούν τη θεραπεία και ας τους κάνει καλύτερους. Εκείνος όμως που είναι αδύναμος, να αποφεύγει τους κακούς, για να μη κολλήσει την αρρώστια εκείνων. Γιατί δεν είναι μικρό κατόρθωμα το να αποφεύγει κάποιος τους υποκριτές και τους ύπουλους, το να μισεί και να αποστρέφεται και να σιχαίνεται τους αλαζόνες, και να προσεύχεται με ησυχία.
Του ιδίου, από την ομιλία του στη Χαναναία.
Πρέπει να γνωρίζουμε ότι δεν επιζητείται τόπος προσευχής, αλλά τρόπος. Ο Ιερεμίας βρισκόταν μέσα σε βούρκο, και επικαλέστηκε τον Θεό (Ιερ. 45, 6-11). Ο Δανιήλ ήταν μέσα στον λάκκο των λιονταριών και εξευμένισε τον Θεό (Δαν. 6, 18). Οι τρεις παίδες βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και απέσπασαν την ευσπλαχνία του Θεού (Δαν. 3, 19). Ο Ιώβ διέμεινε στην κοπριά και είδε τον Θεό (Ιώβ 42, 1). Ο Μωυσής ήταν στη θάλασσα και ο Θεός του έλεγε· «Γιατί φωνάζεις σε μένα;» (Εξ. 14, 15). Ο ληστής ήταν πάνω στον σταυρό και άνοιξε τον παράδεισο (Λουκά 12, 42-43).
Λοιπόν και συ, όπου και να είσαι, να προσεύχεσαι με καθαρή συνείδηση, και ο Θεός ακούει, γιατί δική του είναι η γη και ό,τι βρίσκεται πάνω σ’ αυτήν (Ψαλμ. 23, 1), και η εξουσία του απλώνεται σε κάθε τόπο. Και οι Ιουδαίοι βέβαια τότε επικαλούνταν τον Θεό μόνο στην Ιερουσαλήμ, και γι’ αυτό ο Θεός ήταν γνωστός μόνο στην Ιουδαία (Ψαλμ. 75, 1), ενώ εμείς τον επικαλούμαστε σε κάθε τόπο, γιατί όλη η γη γέμισε από τη γνώση του Θεού, όπως το πολύ νερό καλύπτει τις θάλασσες.
Ώστε λοιπόν η προσευχή δεν εμποδίζεται καθόλου από τον τόπο, αρκεί μόνο ο τρόπος με τον οποίο γίνεται να είναι αυτός που πρέπει. Γιατί ο Δαβίδ λέει· «Θα υμνήσω το όνομα του Θεού μου με ψαλμωδία, θα τον δοξάσω με επαίνους, και θα αρέσει ο τρόπος αυτός της προσευχής μου στον Θεό» (Ψαλμ. 68, 31-32).
Αυτός λοιπόν που είναι ένοχος αμαρτιών και παροργισμών και τολμά με αναίδεια να φτάσει σε περισσότερη γνώση του Θεού και να προσέρχεται στην άυλη προσευχή, αυτός να δέχεται την αποστολική τιμωρία, επειδή δεν είναι χωρίς κίνδυνο γι’ αυτόν το να προσεύχεται με ακάλυπτη την κεφαλή του (Α΄ Κορ. 11, 5. 13). Γιατί πρέπει, λέει, η ψυχή αυτή να έχει στο κεφάλι της εξουσία, εξαιτίας των αγγέλων που είναι παρόντες, να είναι ντυμένη με σεμνότητα και ταπεινοφροσύνη.
Γιατί, όπως εκείνον που πάσχει από οφθαλμία δε θα τον ωφελήσει το καταμεσήμερο και ο πολύ δυνατός φωτισμός στην απευθείας και παρατεταμένη θέα του ήλιου, έτσι ούτε και τον εμπαθή και ακάθαρτο νου δεν θα τον ωφελήσει καθόλου η απομίμηση της φοβερής και υπερφυσικής προσευχής που γίνεται πνευματικά και αληθινά. Αντίθετα θα στρέψει την αγανάκτηση του Θεού εναντίον του, γιατί δεν είναι δυνατόν η εκτός του Θεού φτωχά τρεφόμενη διάνοια να σκεφτεί αυτά που αφορούν τον Θεό.
Του μοναχού Νείλου, από το προς τον μοναχό Αγάθιο.
Γι’ αυτό ο Απόστολος παραγγέλλει να προσευχόμαστε σε κάθε τόπο «υψώνοντας άγια χέρια» (Α΄ Τιμ. 2, 8), γιατί κάθε τόπος είναι κατάλληλος για προσευχή. Πραγματικά τι ωφέλησε το αγνό κτίριο του ναού των Ιεροσολύμων εκείνους που πήγαιναν για προσευχή και λέρωναν το καθαρό τέμενος με τις βέβηλες πράξεις τους; Γιατί, όπως αυτοί που προσέρχονται με τέτοιον τρόπο, ακόμα και αν προσεύχονται μέσα στα άγια των αγίων, αγκαλιάζοντας με σεβασμό το ιλαστήριο* και μπλέκοντας τα χέρια τους ανάμεσα στα φτερά των Χερουβίμ, ο Θεός τους αποστρέφεται με αηδία σαν μολυσμένους, λέγοντας· «Εάν υψώνετε τα χέρια σας σε μένα, θα γυρίσω αλλού τα μάτια μου από σας, κι αν πολλαπλασιάσετε τη δέηση σας, δεν θα σας ακούσω, γιατί τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα» (Ησ. 1, 15).
* Το χρυσό κάλυμμα της κιβωτού της Διαθήκης που υπήρχε στα άγια των αγίων.
Έτσι αυτούς που τον επικαλούνται με καθαρή καρδιά και άγιες πράξεις, τούς δέχεται και ακούει από κάθε τόπο την προσευχή τους, προσέχοντας την με καλή διάθεση, έστω και αν ο τόπος είναι διάφορος. Έτσι στον Κορνήλιο που προσευχόταν στο σπίτι του, τον επισκέφθηκε άγγελος και του είπε· «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου έφτασαν μπροστά στον Θεό» (Πράξ. 10, 4). Σε τι λοιπόν έβλαψε τον Κορνήλιο η προσευχή στο σπίτι του; Και τι ωφέλησε τον Φαρισαίο η παρουσία του στο ιερό γεμάτη από υπερηφάνεια και αλαζονεία (Λουκά 18, 10 έ),
Νικηφόρου, αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, από τον λόγο του κατά των εικονομάχων.
«Θα εμφανιστεί ο Κύριος σ’ αυτούς», λέει ο Σοφονίας, «και θα εξολοθρεύσει τους θεούς των εθνών της γης, και θα τον λατρεύσει ο καθένας από τον τόπο του» (Σοφ. 2, 11). Και ο Μαλαχίας, ως εκπρόσωπος του Θεού, λέει· «Σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομα μου και θυσία καθαρή» (Μαλαχ. 1, 11). Γιατί παντού, όπου λάμπει η αλήθεια και η χάρη, δεν χρειάζεται να περιορίζεται η λατρεία σε τόπο, ούτε να στέκεται, σύμφωνα με εκείνο το παλιό διάταγμα του σκιώδους νόμου.
Αλλά όπως ο λόγος του Ευαγγελίου ακούγεται απλωμένος σ’ όλη τη γη, έτσι και ο τρόπος της δοξολογίας και λατρείας απλώθηκε σε πολύ μεγάλη έκταση· καθόσον η κυριαρχία του βρίσκεται σε κάθε τόπο. Γιατί σ’ αυτόν ανήκει η τιμή και η δύναμη, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.
(ΕΠΕ), Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας
Φιλοκαλία των νηπτικών και ασκητικών 13Β
Αναστασίου του Σιναΐτη. Άπαντα τα έργα.
Ερωταποκρίσεις Α΄ – ΞΔ΄.
εκδ. Γρηγόριος ο Παλαμάς, Θεσσαλλονίκη 1998.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου