ΠΕΡΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

Άγιος Γρηγόριος Νύσσης: Περί κατασκευής του ανθρώπου.

ΠΕΡΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ
Προοίμιο
Α΄. Μερική φυσιολογία περί του κόσμου και χαριτωμένη διήγηση περί των γεγονότων που προηγήθηκαν της γένεσης του ανθρώπου.
Β΄. Γιατί ο άνθρωπος πλάσθηκε μετά την κτίση τελευταίος.
Γ΄. Ότι η φύση του ανθρώπου είναι τιμιώτερη από όλη τη φαινόμενη κτίση.
Δ΄. Ότι η κατασκευή του ανθρώπου επισημαίνει με όλα την ηγεμονική εξουσία.
Ε΄. Ότι ο άνθρωπος είναι ομοίωμα της θείας βασιλείας.
ΣΤ΄. Εξέταση της συγγενείας του νου προς τη φύση, όπου παρεμπιπτόντως ελέγχεται και το δόγμα των Ανομοίων.
Ζ΄. Γιατί ο άνθρωπος είναι γυμνός από τα φυσικά όπλα και προκαλύμματα.
Η΄. Γιατί το σχήμα του ανθρώπου είναι όρθιο και ότι τα χέρια υπάρχουν για εξυπηρέτηση του λόγου· όπου φιλοσοφείται και το θέμα περί διαφοράς ψυχών.
Θ΄. Ότι το σχήμα του ανθρώπου κατασκευάσθηκε έτσι, ώστε να είναι όργανο εξυπηρετήσεως του λόγου.
Ι΄. Ότι ο νους ενεργεί δια των αισθήσεων.
ΙΑ΄. Ότι η φύση του ανθρώπου είναι αθεώρητη.
ΙΒ΄. Εξέταση περί του, πού βρίσκεται το ηγεμονικό όπου υπάρχει φυσιολογία και περί δακρύων και περί γέλωτος και φυσικό θεώρημα περί της κοινωνίας στην ύλη, τη φύση και τον νου.
ΙΓ΄. Αίτια του ύπνου, του χασμουρητού, των ονείρων.
ΙΔ΄. Ότι ο νους δεν είναι σε μέρος του σώματος. Όπου γίνεται διάκριση μεταξύ σωματικών και ψυχικών κινημάτων.
ΙΕ΄. Ότι κυρίως ψυχή είναι και λέγεται η λογική, ενώ οι άλλες έχουν άκαιρα το ίδιο όνομα. Όπου αναπτύσσεται και το ότι η δύναμη του νου διαπερνά ολόκληρο το σώμα συνδέοντας καταλλήλως κάθε μέρος.
ΙΣΤ΄. Εξέταση του θείου ρητού που λέει· «ας κάνουμε άνθρωπο κατ’ εικόνα και ομοίωση μας». Όπου εξετάζεται ποια είναι η σημασία της εικόνας και αν το παθητό και θνητό ομοιώνεται με το μακάριο και απαθές, και πως στην εικόνα υπάρχει το άρρεν και το θήλυ, αφού αυτή η διάκριση δεν υπάρχει στο πρωτότυπο.
ΙΖ΄. Τι πρέπει να λέμε προς εκείνους που απορούν, αν η παιδοποιία ήλθε μετά την αμαρτία, πως θα γίνονταν οι ψυχές των άλλων σε περίπτωση που οι αρχικοί άνθρωποι θα διέμεναν αναμάρτητοι.
ΙΗ΄. Ότι τα άλογα πάθη που είναι μέσα μας έχουν αφορμή τη συγγένεια προς την άλογη φύση.
ΙΘ΄. Προς εκείνους που λένε ότι πάλι η απόλαυση των ελπιζόμενων αγαθών θα είναι με φαγητά και ποτά, αφού έχει γραφεί ότι από την αρχή με αυτά ζούσε ο άνθρωπος.
Κ΄. Ποια είναι η ζωή στον Παράδεισο και ποιο είναι το απαγορευμένο δένδρο.
ΚΑ΄. Ότι η ανάσταση ελπίζεται όχι τόσο με βάση το γραφικό κήρυγμα, όσο από την ανάγκη των πραγμάτων.
ΚΒ΄. Προς εκείνους που λένε, αν η ανάσταση είναι καλό και αγαθό, γιατί δεν έγινε ήδη αλλά ελπίζεται μετά παρέλευση χρόνων.
ΚΓ΄. Ότι όποιος ομολογεί την αρχή της συστάσεως του κόσμου, αναγκαία θα συμφωνήσει και για το τέλος του.
ΚΔ΄. Αντίρρηση προς εκείνους που λένε ότι η ύλη είναι συναΐδια με τον Θεό.
ΚΕ΄. Πώς θα μπορούσε και κάποιος άπιστος να προσαχθεί να πιστεύσει στη Γραφή όταν διδάσκει για την ανάσταση.
ΚΣΤ΄. Ότι η ανάσταση δεν είναι έξω από τη λογική.
ΚΖ΄. Ότι είναι δυνατό, αφού το ανθρώπινο σώμα διαλυθεί στα στοιχεία του παντός, πάλι από το κοινό να επανέλθει στο καθένα το δικό του.
ΚΗ΄. Προς εκείνους που λένε ότι οι ψυχές προϋφίστανται των σωμάτων, ή αντιστρόφως ότι τα σώματα έχουν πλασθεί πριν από τις ψυχές. Όπου ανατρέπεται και ο μύθος περί της μετεμψυχώσεως.
ΚΘ΄. Απόδειξη ότι η αιτία της ύπαρξης είναι μια και η αυτή στην ψυχή και στο σώμα.
Λ΄. Θεωρία ιατρική περί της κατασκευής του σώματος μας σε συντομία.
(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)

---

ΕΠΕ (Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας)
Γρηγορίου Νύσσης. Άπαντα τα Έργα. 5. Ερμηνευτικά Α΄.
εκδ. Γρηγόριος ο Παλαμάς, Θεσσαλονίκη 1987.